مسجد جامع شهر ابهر در سال 888 هجری ساخته شده و دو در ورودی در مشرق و مغرب بنا دارد. گفتنی است، صحن مسجد جامع شهر ابهر شامل حوض عمیقی می‌شود که در حال حاضر مخروبه است.
شبستان‌های مسجد در شرق و غرب ایوان جنوبی واقع شده است. آب مورد نیاز این مسجد از طریق چشمه و قنات تامین می‌شد که در سال‌های اخیر به علت توسعه و گسترش کمی شهر و تخریب آب‌راه، آب آن قطع شده است و از آب لوله‌کشی در این مسجد استفاده می‌شود.
به دلیل فرسودگی زیاد مصالح مسجد جامع ابهر طی سال‌های گذشته تخریب و سالن مسجد فعلی در محل آن ساخته و در قسمت شرقی مسجد نیز شبستانی بود که به مسجد «حاج نوروز علی» معروف بود و بنای آن به علت پوسیده شدن و از بین رفتن در سال‌های اخیر تخریب و به محوطه مسجد افزوده شد.
به احتمال زیاد بنای اولیه و اصلی مسجد «حاج نوروز علی» در قسمت جنوبی محوطه واقع بوده که به مرور زمان تخریب شده و قسمتی از دیوارهای داخلی و محراب آن هنوز مشخص بود که در احداث مسجد جدید در سال 1366 از بین رفت. امید است ارزش واقعی مسجد جامع ابهر با توجه به قدمت تاریخی آن حفظ شود.
* مدرسه علمیه هیدج
مدرسه علمیه هیدج در ناحیه‌ای به همین نام در 72 کیلومتری شرق شهرستان زنجان قرارگرفته است. از جمله سازه‌های معماری این بنای مذهبی که تکنیک‌های تزئینی مختصری دارد، فضای ورودی دو اشکوبه آن است که شامل یک هشتی مزین به طاق‌نماهایی با قوس نعل اسبی و دالان‌هایی در غرب و شرق آن می‌شود.
این دالان‌ها علاوه‌بر تقسیم کردن فضا به زیباترین شکل ممکن، همراه با اجزاء دیگر یادآور الگوهای متعارف در نوع فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران به ویژه دوره قاجاری است.
همچنین حجره‌های 10 گانه مدرسه علمیه هیدج در سمت غرب قوس جناغی داشته و مشرف به میان‌سرای مستطیل شکل گسترده شده است.
* وجود کتیبه در مدرسه علمیه هیدج
بر روی بخش میانی بدنه دیوار آجری ضلع شرقی میان سرای مدرسه علمیه هیدج کتیبه‌ای سنگی وجود دارد که زمان ساخت بنا به سال 1275 هجری قمری به خط نستعلیق حجاری شده است.
همچنین وجود طاق‌نماهایی با قوس هلالی و تزئینات مختصر آجر کاری به صورت خفته و راسته و پتگین جلوه خاصی را به بدنه بنای این مدرسه بخشیده است.
لازم به ذکر است که مدفن مرحوم آخوند ملا علی معروف به آخوند مولوی از رجال مذهبی دوران قاجار نیز در این مدرسه قرار دارد که تاریخ آن طبق کتیبه گچبری شده بر پیشانی یکی از حجره‌ها به سال 1326 هجری قمری است. این بنا به شماره 2387 ـ 4 ـ 5 ـ 78 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.
* امامزاده عبدالخیر
بنای آرامگاهی امامزاده عبدالخیر در غرب روستای قروه از توابع شهرستان ابهر قرار گرفته است. طرح خارجی بنا شامل یک هشت ضلعی به طول 5.50 متر است که در نمای هر دو ضلع طاق‌نماهایی با قوس جناغی وجود داشته و در تعمیرات بعدی از بین رفته است.
در حال حاضر در نمای شرقی بنای امامزاده عبدالخیر یک ایوان و در نماهای جنوبی و غربی ورودی‌هایی با قوس هلالی قرار دارد. گنبد دو پوش بزرگی به ارتفاع 6 متر بر فراز بنا قرار دارد که در گذشته دارای تزیینات کاشی بوده است.
بقایای کاشی‌های باریک فیروزه‌ای بر روی پایه‌های خارجی مقبره امامزاده عبدالخیر بیانگر آن است که بنا در اصل نماسازی تزیینی از آجر و کاشی داشته است. ارتفاع بنای امامزاده عبدالخیر حدود 12 متر است که در نمای داخلی فضای چهار ضلعی یا چلیپایی شامل سه ورودی می‌شود. مقبره امامزاده عبدالخیر در مجموع با بنای مولانا حسن کاشی واقع در سلطانیه قابل مقایسه است و از آثار دوره صفوی به شمار می‌رود.
فارس